Paniekstoornis


Wat is paniek?

Paniek is een menselijke reactie op een dreigend gevaar. Iedereen kan wel eens in paniek raken. Denk maar aan een brand in een bioscoop, of bij een aanslag... 'mensen liepen in paniek weg'. We noemen dit een situatief gebonden paniek (aanval).  Het is ook begrijpelijk als men als gevolg van een ernstige ziekte,  in paniek raakt.  Hierbij is er dan ook sprake van een écht dreigend gevaar.

Als er géén écht dreigend gevaar is, maar een vermeend gevaar, dan kan er ook paniek optreden. Bij alle angststoornissen kunnen er paniekaanvallen optreden. Deze paniekaanvallen noemen we dan gerelateerde paniek bij een angststoornis. 

Voorbeelden:

Iemand met een sociale angst zou een paniekaanval kunnen krijgen bij het geven van een voordracht.    Iemand met een dwangstoornis zou plots een paniekaanval krijgen als hij als hij 'denkt' door zijn onvoorzichtigheid iemand te hebben aangereden. Iemand met een gegeneramliseerde angststoornis kan een paniekaanval krijgen als denkt dat er iets vreselijks catastrofaals is gebeurt. Iemand met een hondenfobie kan een paniekaanval krijgen als plots een hond op hem af komt. Iemand met een traumatische ervaring (PTSS) kan een paniekaanval krijgen als hij geconfronteerd wordt met een gelijkaardige situatie. Iemand met een emetofobie (overgeeffobie) kan een paniekaanval krijgen als hij plots erg misselijk wordt.

Een paniekaanval bij paniekstoornis

De paniekstoornis, vroeger hyperventilatie genoemd, heeft als belangrijkste kenmerk: de paniekaanval. 

Een paniekaanval bij paniekstoornis,  is het plots, zonder aanwijsbare aanleiding of écht dreigend gevaar, optreden van 'niet goed worden of onwel worden' gepaard gaand met angst of een paniekgevoel. HET komt zomaar plots uit het niets. Tijdens een paniekaanval treden minstens vier of meer van de volgende lichamelijke verschijnselen en gevoelens op:

• bonzend hart of overslaand hart of hartkloppingen
• beklemmend gevoel op de borst
• zweet breekt uit, klamme handen
• trillen / beven
• kortademig of moeilijk ademen (hyperventileren)
• gevoel van stikken of brok in de keel
• misselijkheid, maagpijn of plotse diarree
• duizeligheid, onvast op de benen, licht gevoel in het hoofd (bang om flauw te vallen)
• de omgeving als vreemd ervaren
• zichzelf als vreemd ervaren of gevoel van onwerkelijkheid
• bang voor controleverlies of gek te worden
• bang om dood te gaan of 'iets' te krijgen (hartinfarct, hersenbloeding, kanker)
• verdoofd gevoel of tintelingen in bijv. handen, lippen (rond de mond)
• warme opvliegers of koude rillingen.

Beschreven klachten kunnen wel eens verschuiven. 

Een tweede belangrijk kenmerk bij de paniekstoornis is het voortdurend angstig zijn om een nieuwe aanval te krijgen (anticipatieangst genoemd). 'Ik ben bang om HET weer te krijgen'.

Wat zijn de gevolgen van zo'n paniekaanval?

Omdat je natuurlijk niet begrijpt en weet wat er plots met je aan de hand is, is het begrijpelijk dat je allerlei eigen interpretaties (nare bedreigende gedachten) gaat invullen, zoals:

  • ‘Ik krijg een hartinfarct’
  • ‘Ik krijg géén lucht meer’ of 'Ik ga stikken'
  • ‘Ik ga dood’ ‘Ik krijg of heb iets’ (een ziekte)
  • ‘Ik ben mezelf niet meer’ ‘Ik heb geen controle meer over mezelf’ ‘Ik word gek’
  • 'Ik val flauw'

Begrijpelijk dat deze gedachten je bang maken. Angst is dus een eerste gevolg.

Vervolgens ontstaat er vorm van ‘verwachtingsangst’ of anticipatieangst. Je verwacht dat zo’n ‘angstaanval’ weer zou kunnen optreden.  Anticipatieangst kan een dergelijk paniekaanval weer doen uitlokken. Vaak is anticipatieangst ook gekoppeld aan bepaalde plaatsen en/of situaties.                  Meestal plaatsen en/of situaties waar men meent niet weg te kunnen of niet meteen (medische) hulp beschikbaar is.

Op lange termijn wordt zo angstig en onzeker dat je vrijheid steeds beperkter wordt. Ook de stemming wordt steeds 'somberder' en lusteloos. Zowel de thuissituatie, het werk, vrije tijd als relaties lijden eronder. Je wordt nauwelijks begrepen hetgeen steeds meer het gevoel geeft   'er alleen voor te staan',  terwijl je je toch afhankelijk blijft opstellen.  Alleen (zijn)  lukt niet meer.

Zelfs binnen de geestelijke gezondheidszorg worden paniekklachten vaak onderschat, niet herkend of vastgesteld. Mensen met een paniekstoornis worden soms ten onrechte in een psychiatrisch ziekenhuis opgenomen. Een dergelijke opname maakt dat de je jezelf  als 'gek' ervaart.  Je bent niet gek of gestoord,  integendeel,  je hebt een gewoon normaal gezond verstand.  

Dit heeft als gevolg dat je allerlei plaatsen en/of situaties gaat vermijden Uit vrees daar weer een paniekaanval te kunnen krijgen.  Men spreekt dan van agorafobie of agorafobisch vermijdingsgedrag.

Vermijdingsgedrag bij een paniekstoornis

Letterlijk betekent agorafobie ‘pleinvrees’. Echter, als je last hebt van paniekaanvallen, dan wordt met agorafobie bedoel:   Alle plaatsen en/of situaties waar men bang is een paniekaanval te kunnen krijgen en waar men meent niet weg te kunnen (ontsnappen) en/of er niet meteen hulp voorhanden of bereikbaar  is. 'Ik kan hier niet weg!'

Zo’n plaatsen kunnen zijn:

  • pleinen
  • markten
  • bioscopen
  • winkels
  • openbaar vervoer
  • autosnelwegen
  • verre afstanden
  • hoge plaatsen
  • tunnels
  • vliegtuig
  • in een wachtende rij staan…

Hyperventileren

Een paniekstoornis (paniekaanval) gaat dikwijls gepaard met hyperventileren. Hyperventileren is dus een symptoom (verschijnsel bij paniek) en geen aandoening. Wil je meer weten over hyperventileren ga dan naar 'hyperventileren'.

Kun je er iets aan doen?

Volmondig: JA.  Er is hulp. Je kunt dit goed leren aanpakken.

Er bestaan resultaatgerichte programma’s om een paniekstoornis goed te behandelen.

Paniekstoornis is goed behandelbaar en zelfs op vrij korte termijn. De meest efficiënte behandeling is cognitieve gedragstherapie. Je krijgt ook 'letterlijke' begeleiding om het vermijdingsgedrag te doorbreken.

Neem contact met ons op

Contactgegevens


Angstcentrum v.z.w.
Neerharenweg 6
3620 Lanaken
België

E-mail:   poli@angstcentrum.be
Tel. :    0032 (0)89 714274

Consultaties zijn volgens afspraak

Telefonische bereikbaarheid:
maandag t/m vrijdag van 11.00u tot 15.00u


Aanmeldformulier

Meer angststoornissen